مسلم برادریاں وچ دُکھ تے نقصان: رسماں تے حمایت
جدوں کوئی جہنوں تسی پیار کردے او مر جاندا اے، تے تہاڈے عقیدے دیاں رسماں تہانوں پھڑ سکدیاں نیں، لیکن دُکھ نوں فیر وی ساہ لین لئی تھاں دی لوڑ اے۔ ایہہ صفحہ ویکھدا اے کہ مسلم برادری روایتی طور تے کیویں ماتم کردیاں نیں، تے تسی کیویں اوہ حمایت لبھ سکدے او جہڑی تہاڈے ایمان تے تہاڈے دل دوناں دی عزت کردی اے۔
اسلام وچ موت دے بعد کی ہوندا اے
رسماں چھیتی شروع ہو جاندیاں نیں۔ مثالی طور تے، جسم نو اسی جنس دے خاندانی افراد دے ذریعہ دھویا تے کفن دتا جاندا اے، فیر جلد از جلد نماز جنازہ (جنازہ) منعقد کیتی جاندی اے۔ عام طور تے چوبیس گھنٹیاں دے اندر، اک سادہ قبر وچ لاش نوں مکہ ول موڑ کے دفن کیتا جاندا اے۔ کوئی تابوت نئیں، کوئی لاش نئیں۔ برادری تن دن تعزیت (تعزیہ) دے لئی جمع ہُندی اے، کھانا لے ک ے قرآن تلاوت کردی ا ے۔
ایہ عمل مذہبی ذمہ داری توں باہر اک مقصد دی خدمت کردے ہن۔ اوہ موت نوں دکھائی دیندے نیں۔ تسی ہسپتال دے کمرے یا جنازے دے پارلر وچ اکلے غم نئیں کردے؛ سارا محلہ جانندا اے، تے سارا محلہ ظاہر ہوندا اے۔ دفن کرن دی رفتار دا مطلب اے کہ تسی لمب وچ دن نئیں گزاردے۔ کفن تے قبر دی سادگی سب نوں یاد دلاندی اے کہ اسیں کجھ وی نہ لے کے جاندے آں.
بوہت سارے مسلماناں لئی، ایہ رسماں سب توں کچے دناں لئی اک برتن فراہم کردیاں نیں۔ پر اوہ زبردست وی محسوس کر سکدے نیں، خاص طور تے جے تسی ٹبر توں دور او، یا جے مرن آلا بندہ مسلمان نئیں سی تے معمول دے طریقے لاگو نئیں ہوندے۔
دُکھ ٹائم ٹیبل دی پیروی نئیں کردا
اسلامی روایت عزاداری دے بارے چ واضح رہنمائی دیندی اے۔ بیوی، ماں پیو، بچے یا بھین بھرا لئی عزاداری دی مدت (عدت) چار مہینے تے بیوہ لئی دس دن، دوجیاں لئی تن دن ہوندی اے۔ اس دے بعد، زندگی دے دوبارہ شروع ہون دی توقع اے۔ لیکن دُکھ شاذ و نادر ای توقعات دے نال تعاون کردا اے۔
تسی اپنے آپ نو قرآن دی تلاوت دے دوران روندے ہوئے ویکھ سکدے او جہڑی تہانوں تسلی دیندی سی۔ تسی تعزیہ دے دوریاں دے دوران بے حس محسوس کر سکدے او، یا ناراض ہو سکدے او کہ لگدا اے کہ ہر کوئی اگے ودھ گیا اے جد کہ تسی ہلے وی پھسے ہوئے او۔ تسی مسجد توں پرہیز کر سکدے او کیونکہ تسی سوالاں دا سامنا نئیں کر سکدے۔ ایہناں چوں کوئی وی مطلب نئیں کہ تہاڈا ایمان کمزور اے۔ اس دا مطلب اے کہ تسی انسان او۔
حضرت محمد نوں آپ وی بڑا دکھ ہویا۔ جدوں اس دا بیٹا ابراہیم مر گیا تاں اس نے رو کر کہیا کہ اکھیاں توں اتھرو وگدے نيں تے دل دکھی ہُندا اے تے اس دے خلاف جانے والی کسی وی چیز توں سانوں راضی نئيں ہُندا اے۔" دکھ ایمان دی ناکامی نئیں اے۔ ایہہ اک علامت اے کہ تسی پیار کیتا سی۔
فرقہ وارانہ حمایت کیویں لگدی اے، تے کدوں کافی نئیں ہوندی
مسلم برادری آرام دا اک طاقتور ذریعہ ہو سکدی اے۔ تہاڈے بوہے تے کھانا ظاہر ہوندا اے۔ لوک واری واری تہاڈے نال بیٹھدے نیں۔ امام دورہ کر سکدا اے۔ کوئی قرآن دی پڑھائی دا پربندھ کردا اے۔ تہانوں کھانا پکان، منصوبہ بنان یا وضاحت کرن دی لوڑ نئیں۔
پر فرقہ وارانہ حمایت دیاں حداں ہوندیاں نیں۔ ایہ پہلے ہفتے چ سب توں زیادہ مضبوط ہوندا اے تے فیر گھٹ جاندا اے، جد کہ تہاڈا غم گہرا ہو سکدا اے۔ لوک مرن آلے دا ذکر کرن توں پرہیز کر سکدے نیں کیونکہ اوہ تہانوں پریشان نئیں کرنا چاہندے، جہڑا محسوس کر سکدا اے کہ اوہ بندہ مٹا دتا گیا اے۔ "مضبوط رہن" یا "صبر رکھن" دا دباؤ وی ہو سکدا اے، خاص طور تے عورتاں تے، جس نال ایہ مننا اوکھا ہو سکدا اے کہ تسی جدوجہد کر رئے او۔
جے تسی اپنے آپ نو دوریاں توں ڈردے ہوئے پاندے او، یا تنہائی دے بجائے کمپنی چ زیادہ اکلا محسوس کردے او، تے ایہ اک علامت اے کہ تہانوں اک مختلف قسم دی مدد دی لوڑ ہو سکدی اے۔ برادری اک جال اے، پر اوہ سب کجھ نئیں پھڑ سکدی۔
جدوں دُکھ ڈپریشن چ بدل جاندا اے
دُکھ تے ڈپریشن اکو جہے لگ سکدے نیں، پر اوہ اکو جئے نئیں۔ دُکھ لہراں چ آندا اے; تسی ہُن وی رابطے، ہاسے، ایتھوں تیکر کہ امن دے لمحات محسوس کر سکدے او۔ ڈپریشن اندر ٹک جاندا اے تے رہندا اے۔ تُسی اوہناں شیواں چ دلچسپی کھو دیندے او جنہاں نال تُسی پیار کردے سی۔ تسی کھانا چھڈ دیندے او، یا تسی سب کجھ کھاندے او۔ تسی نئیں سو سکدے، یا تسی نئیں جاگ سکدے۔ تسی دعا کرنا بند کردے او، یا تسی مشینی طور تے بغیر کسے معنی دے دعا کردے او۔
جے تسی اپنے آپ نو نقصان اپڑان دے بارے چ سوچ رئے او، یا جے تسی محسوس کردے او کہ زندگی جیون دے قابل نئیں اے، تے ایہ دُکھ نئیں اے۔ ایہ اک طبی ہنگامی صورتحال اے۔ مہربانی کر کے کسے نوں دسو جہدے تے تُسی اعتبار کردے او، یا ہنے ہنے کرائسس لائن تے کال کرو۔ جے تسی برطانیہ یا امریکہ توں باہر او، Find A Helpline تہانوں تہاڈے ملک دیاں خدمتاں نال جوڑ سکدا اے۔
بہت سارے مسلماناں لئی، روحانی جدوجہد تے ذہنی بیماری دے وچکار لکیر دھندلی اے۔ تسی سوچ سکدے او کہ کی تہانوں سزا دتی جا رئی اے، یا کی تہاڈا دُکھ اک امتحان اے۔ اک تھراپسٹ نال گل کرن چ مدد مل سکدی اے جہڑا تہاڈے ایمان تے تہاڈی نفسیات دوناں نو سمجھدا اے۔ مسلم برادریاں وچ ڈپریشن تے خودکش خیالات تے صفحہ ایس بارے ہور ڈوہنگا جاندا اے۔
عملی شیواں جیہڑیاں مدد کر سکدیاں نیں
- اک بندے نو اپنے رابطے دا نقطہ بنن لئی کہو، تاکہ تہانوں کہانی یا فیلڈ کالز نو دہران دی لوڑ نہ پوے۔
- دکھ لئی اک ٹائمر مقرر کرو۔ عجیب لگدا اے، لیکن ایہ کم کردا اے۔ اپنے آپ نو روز دس منٹ فوٹو ویکھن، روون یا خط لکھن لئی دیو۔ جدوں ٹائمر چلا جائے، تے اس نوں دور رکھ دیو۔ ایہ تہاڈے سارا دن غم نو روک سکدا اے۔
- اپنی اک نکی جہی رسم رکھو۔ نماز عشاء دے بعد موم بتی بالو. جمعرات نوں قبر دا دورہ کرو۔ اوہناں دی یاد چ کجھ لاؤ۔ اوہ رسماں جہڑیاں تسی آپ چُن لیندے او اوہ اینیاں ای طاقتور ہو سکدیاں نیں جنیاں کہ تسی وراثت چ ملدے او۔
- سورہ یاسین، یا قرآن دیاں آیتاں پڑھو یا سنو جہناں نوں مرحوم پسند کردا سی۔ جے ایہ بہوں تکلیف دیندا اے، تے اپنے آپ نو روکن دی اجازت دیو۔
- کسے تھراپسٹ نال گل کرو جہڑا مسلماناں دے دکھ نوں سمجھدا اے۔ تسی پیشہ ور افراد دی ڈائریکٹری چوں اک لبھ سکدے او۔ بہت سارے آن لائن سیشن پیش کردے نیں، جہڑا جے تسی اپنی کمیونٹی توں دور رہندے او تے فائدہ مند ہو سکدے نیں.
دکھی کسے ہور دا ساتھ دینا
جے تسی ایہ پڑھ رئے او کسے دوست دی مدد کرن لئی، تے سب توں اہم گل ایہ اے کہ تُسی ظاہر کرو تے ظاہر ہوندے رہو۔ صرف پہلے دن نئیں، کسے بے ترتیب منگل نوں کھانا لے آؤ۔ مرحوم دا ناں کہو۔ اوہناں بارے پچھو۔ "ماں دے ہاسے بارے دس" توں چنگا سوال "کیہ حال اے؟"
صبر نوں دھکا نہ دیو۔ "اوہ بہتر تھاں تے اے" نہ کہو جدوں تیکر تہانوں پتہ نہ ہووے کہ اوہ بندہ ایس گل تے یقین رکھدا اے تے ایہ گل سننا چاہندا اے۔ اوہناں دے نقصان دا موازنہ کسے ہور دے نال نہ کرو۔ بس اوہناں دے نال بیٹھو۔ چپ ٹھیک اے۔
جے اوہ بندہ پھسیا ہویا لگدا اے، تے تسی آہستہ آہستہ اک تھراپسٹ یا اک سپورٹ گروپ تجویز کر سکدے او۔ صفحہ ذہنی صحت دی مشکلات دے ذریعے اک مسلم دوست دی مدد کس طرح کرنا اے تے ہور تفصیلات موجود ہن۔
جدوں موت پیچیدہ ہوندی اے
ساریاں موتاں پرامن نئیں ہوندیاں۔ اک اچانک حادثہ، اک خودکشی، اک مردہ پیدائش، اک قتل۔ ایہ شرمندگی، غصے تے الجھن دیاں وادھو تہواں لیاؤندے ہن۔ کجھ کمیونٹیز وچ، خودکشی دے بارے وچ ہُن وی خاموش لہجے وچ گل کیتی جاندی اے، تے ٹبر اپنے آپ نوں جائز یا الگ تھلگ محسوس کر سکدا اے۔ جے تُسی ایس صورتحال وچ او تے جان لو کہ اسلامی وظیفہ یکساں نئیں ہوندا۔ بہت سارے ودوان ایس گل تے زور دیندے نیں کہ ذہنی بیماری اخلاقی ذمہ داری نوں دور کر سکدی اے۔ تہانوں اپنے دکھ دے اتے وسیب دا فیصلہ نئیں چُکن دی لوڑ۔
جے تسی کسے اجہے بندے دی مدد کر رئے او جہدا پیارا خودکشی کر کے مر گیا اے، تے اپنے لفظاں نال بوہت محتاط رہو۔ تفصیلات لئی نہ پچھو۔ ایہ نہ کہو "کم از کم اوہ امن نال نیں"۔ کہو "مینوں بہوں افسوس اے۔ میں ایتھے آں۔" تے فیر ایتھے ہو جاؤ۔
ایس موضوع تے ہور جانن لئی، ویکھو مسلم برادریاں وچ ذہنی صحت دی جدوجہد دی کیہ وجہ اے؟
جدوں توں اپنے وسیب توں دور رہندا ایں
عائشہ برسلز چ اک ترجمہ کرن آلی اے۔ اوہدا پیو پاکستان دے اک پنڈ چ مر گیا، تے اوہ دفن کرن لئی ویلے سر اوتھے نئیں پہنچ سکی۔ اوہ اکلی اک نکی جہی مسجد وچ جنازہ دی نماز وچ رلت کیتی، فیر اک خالی فلیٹ وچ گھر چلی گئی۔ برادری نے سنیہے بھیجے، پر کوئی کھانا نئیں لیایا۔ اس نے اپنے آپ نو کسی وی مدد دے بغیر غم دی حرکتاں توں لنگھدیاں پایا۔
جے ایہ تسی او، تے مسلماناں لئی اک آن لائن دکھ دے دائرے چ شامل ہون تے غور کرو۔ کئی انج دے نیں جہڑے ویڈیو دے ذریعے ملدے نیں۔ تسی اپنڑی مقامی مسجد تک وی رابطہ کر سکدے او تے پچھ سکدے او کہ کی اوہناں کول کوئی سوگ آلا وزیٹر اے۔ بھاویں تسی اوہناں نوں نئیں جاندے، اوہ کسے نوں گھل سکدے نیں۔ تے تسی اپنیاں رسماں بنا سکدے او: اوہ پکوان پکاؤ جہڑے تہاڈی ماں بناندی سی، اوہدے دفن ویلے اذان سنو، جہڑیاں کہانیاں تہانوں یاد ہون اوہ لکھو۔
پیشہ ورانہ مدد حاصل کرنا
Therapy O'Clock تہانوں آزاد تھراپسٹاں نال جوڑدا اے جہڑے تہاڈے شیڈول تے تہاڈے ایمان دے ارد گرد کم کر سکدے نیں. تسی اپنے جی پی یا فیملی ڈاکٹر نال وی گل کر سکدے او، جہڑا تہانوں مقامی خدمات ول گھل سکدا اے۔ کجھ مسلم خیراتی ادارے گھٹ قیمت تے مشاورت پیش کردے ہن۔ جے تسی برطانیہ وچ او، کروز بیریومیمنٹ سپورٹ ماہر بیریومنٹ سپورٹ پیش کردا اے۔ تہاڈے امام نوں تہاڈے علاقے چ قابل اعتماد مشیراں دا وی پتہ ہووے گا۔
تہانوں اپنے ایمان تے اپنی ذہنی صحت دے وچکار انتخاب کرن دی لوڑ نئیں اے۔ اک چنگا تھراپسٹ دوناں دا احترام کرے گا۔
لوک ایہہ سوال پچھدے نیں
جنازے یا تعزیہ دے دوران رونا ٹھیک اے؟
آہو۔ رونا فطری تے قبول کیتا جاندا اے۔ رسول اللہ صلی اللہ علیہ وآلہ وسلم اپنے بیٹے دی وفات اُتے رویا ہنجو روکن دی کوئی توقع نئیں اے، حالانکہ کجھ رہتلاں ضبط دی حوصلہ افزائی کر سکدیاں نیں۔ اپنے آپ نو دُکھ کرن دیو جیویں تہانوں لوڑ اے۔
اسلامی عزاداری دا دور کدوں تک چلدا اے؟
اک بیوہ لئی عدت چار مہینے تے دس دن دی ہوندی اے۔ دوجے رشتے داراں لئی، باقاعدہ تعزیت دی مدت تن دن اے۔ لیکن ذاتی غم دی کوئی طے شدہ ٹائم لائن نئیں ہوندی۔ تسی سالاں توں نقصان محسوس کر سکدے او، تے ایہ عام گل اے۔
کی میں دفن کرن دے بعد قبر دا دورہ کر سکدا واں؟
ہاں، قبراں دی زیارت جائز اے تے عام اے، خاص طور تے جمعے دے دن تے عید توں پہلاں۔ کجھ عالم قبر تے حد توں ودھ روون دی حوصلہ شکنی کردے نیں، لیکن چپ چاپ دعا تے عکاسی ٹھیک اے۔
جے مرن آلا مسلمان نئیں سی تے کی ہوندا؟
تسی ہُن وی اپنڑیاں رسماں نال اوہناں دا عزت کر سکدے او۔ تسی نجی طور تے اوہناں دی رہنمائی لئی دعا کر سکدے او۔ جے تسی جنازے دا بندوبست کر رئے او، تے تسی عناصر نو جوڑ سکدے او، لیکن مسجد نال چیک کرو کہ اوہ اپنی تھاں تے کی اجازت دیندے نیں۔
کی اینٹی ڈپریشن دوائیاں لینا جائز اے یا غم لئی تھراپسٹ نوں ویکھنا اے؟
آہو۔ اپنی ذہنی صحت لئی طبی یا پیشہ ورانہ مدد لینا ایمان دی کمی نئیں اے۔ اسلام تہاڈی صحت نوں محفوظ رکھن دی حوصلہ افزائی کردا اے۔ جے لوڑ ہووے تے ڈاکٹر دوائیاں دے اختیارات دے بارے چ گل کر سکدا اے۔
دُکھی مسلمان سجن نوں کی آکھاں؟
"ان للہ و انا الیہ راجعون" (اسی خدا توں تعلق رکھدے نيں تے اس دے پاس واپس آندے نيں) روايتی جملہ اے۔ اس دے بعد، عملی مدد پیش کرو۔ "میں کل رات دا کھانا لے کے آ رہیا واں" "جے تہانوں کجھ چاہیدا اے تے مینوں دسو" توں چنگا اے۔
کی میں اپنے ساتھی دے مرن دے بعد دوبارہ ویاہ کر سکدا واں؟
ہاں، عدت دے بعد دوبارہ شادی دی اجازت اے۔ کوئی پابندی نئیں اے۔ اپنی لوڑ دا ویلہ لوو، تے کمیونٹی دے دباؤ نو تہانوں جلدی نہ کرن دیو۔
جے میں کسے نقصان دے بعد رب تے غصہ محسوس کراں تے کی ہووے گا؟
ایہہ اک عام تے انسانی ردعمل اے۔ اسلامی تریخ وچ بوہت سارے انبیا تے نیک لوکاں نے پریشانی دا اظہار کیتا ۔ تسی کسے قابل اعتماد امام یا کسے تھراپسٹ نال گل کر سکدے او۔ غصے دا مطلب ایہ نئیں کہ تسی اپنا ایمان کھو دتا اے۔
اک مسلمان خاندان وچ غمگین بچے دا میں کیویں ڈھال سکدا واں؟
اوہناں نوں اوہناں دی پدھر تے رسماں وچ شامل کرو۔ جے اوہ چاہن تے اوہناں نوں دھون یا قبر ویکھن دیو۔ اوہناں دے سوالاں دے ایمانداری نال جواب دیو۔ ایہ نہ کہو کہ "اوہ سُتے پئے نیں" یا "اوہ کسے سفر تے گئے سن۔" بچے ساڈے خیال توں زیادہ سمجھدے ہن۔
مرحوم لئی کوئی خاص دعا ہوندی اے؟
نماز لازمی نئيں اے لیکن بوہت سارے لوک سورہ فاتحہ یا سورہ یاسین پڑھدے نيں تے مرحوم دے لئی بخشش تے رحمت دے لئی دعا کردے نيں۔ تسی ایہ کم اکلے یا اک گروپ چ کر سکدے او۔
جے میں جنازہ برداشت نئیں کر سکدا تے کی ہووے گا؟
کئی مسیتاں چ جنازے دا فنڈ ہوندا اے۔ کمیونٹی دے ممبر اکثر حصہ پاندے ہن۔ امام یا جنازے دی کمیٹی نال گل کرو۔ تسی اک سادہ دفن کرن لئی وی کہہ سکدے او، جہڑا سنت دے نیڑے ہوندا اے تے عام طور تے گھٹ خرچہ ہوندا اے۔
میں اوہناں رشتے داراں نال کیویں نبڑاں جہڑے مینوں اگے ودھن لئی کہندے نیں؟
تسی کہہ سکدے او "میں ہلے وی دکھی آں" یا موضوع بدل سکدے او۔ تہانوں اپنی ٹائم لائن نو جواز پیش کرن دی لوڑ نئیں۔ جے ایہ اک گمبھیر مسئلہ بن جاندا اے، تے اک تھراپسٹ تہانوں حداں مقرر کرن چ مدد کر سکدا اے۔